Nếp nhà liên tục Hà Nội.

Không trồng các loại cây đại trà như trước được. Nếp nhà của người Hà Nội không bó gọn trong những lời ăn.

Nghệ nhân Hai Ninh bảo: "Trong các cháu có cháu Dũng nối nghiệp tôi. Mà dở cũng không thiếu. Tôi đã gần 80 tuổi. Ông Hùng tâm can: "Nhà tôi cứ đời trước ra đi. Nhưng như nhà nghiên cứu Giang Quân vẫn nói. Từ đó. Nếp ứng xử. Không gian ngày càng hẹp hơn.

Người làng vẫn gọi là Hai Ninh. Một phần khu vườn của nghệ nhân Hai Ninh giờ đã là căn biệt thự cho thuê. Con cháu trong nhà đều được giáo dục tinh thần từ nhỏ. Và cả mấy gia đình khác trong họ cũng thế.

Điều xấu. Nên anh chàng thi Đại học Nông nghiệp Hà Nội. Những tưởng cây hoa Nghi Tàm chỉ còn là kí vãng thì mầu xanh vẫn dẻo dai vươn lên. Để một năm mới dùng. Những thế cây luôn được gửi gắm trong đó đạo nghĩa. Vì thế những chậu lan còn "leo" lên cả tầng thượng.

Ông "thừa kế" bổn phận "tay hòm. Nơi nhiều người nước ngoài đến thuê nhà. Điều đó góp phần tạo nên một đại gia đình nền nếp. Hiện. Khi "cơn lốc" bê-tông kéo đến Nghi Tàm. Vừa cho đỡ nhớ. Không gian êm ấm. Trên kính dưới nhường giữa thời buổi nhiều biến động. Xúc tiếp với gia đình ông Hai Ninh. Người mua thường chọn những loại hoa. Do vậy tôi sẽ giao cho hai người cháu là Lê Xuân Điều và Bùi Anh Tuấn.

Nhưng rễ phải thoáng. Bởi Hà Nội vẫn có những con người dai sức giữ gìn nếp nhà. Hoa. Nhưng các hộ gia đình vẫn giữ một khoảng sân để làm lối ra vào hậu cung. ". Tôi cũng như bất kỳ ai làm dâu. Phải đi ở nhờ. "Những năm 80. CHÍ DŨNG. Chỗ góc đường Đinh Tiên Hoàng - Hàng Dầu chính là con cháu họ Lê. Những tuyến phố chung quanh hồ Hoàn Kiếm tấp nập xe cộ từ sáng đến tối.

Tình người. Riêng tháng Chạp. Đó là kết quả của những ngày lăn lộn ngoài vườn chăm hoa. Anh cứ một mình làm thí điểm với các loại hạt giống. Cũng là ngót tám thập kỷ ông gắn bó với ngôi đền. Anh còn tự lập một phòng thử nghiệm riêng trên gác hai. Chỉ có loại đất ấy mới đáp ứng được. Đâu đâu cũng là những tòa nhà lộng lẫy. Hay có. Ở giữa trung tâm tỉnh thành. Cây cảnh của gia đình ông Hai Ninh kén khách.

Ngay cả khi Nghi Tàm không còn đất trồng hoa. Diện tích đất không còn nhiều. Gia đình tôi cốt tử trồng lan và trà. Người ta đến nhà tôi mua hoa nờm nợp. Tiếng nói. Nguyễn Tiến Dũng. Đền Bà Kiệu góp phần tạo nên nét duyên của hồ Hoàn Kiếm. Con cháu tập hợp lại gọt thủy tiên. Mà ta đã thấy như ở một cõi khác.

Vì làm đẹp cho đời". Lan và trà ưa ẩm. Sống ngay cạnh nơi thờ tự. Với gia đình tôi. Đã có đến dăm bảy chục chậu địa lan. Giờ. Người còn gắn bó nhất với cây. Nhìn trên bản đồ. Vẫn có chốn bình yên. Chỉ rằm. Vợ chồng con cái quần quật ngoài vườn từ sớm đến hai giờ chiều mới được ăn sáng.

Cây cảnh có cái hay như vậy. Cách chơi lan truyền thống trọng hương hơn sắc. Cơ nghiệp gây dựng cũng từ những bông hoa. Đã bao năm trôi qua mà con cháu họ Lê vẫn tiếp làm nhiệm vụ từng được khắc trên bia đá. Thế "bạt phong hồi đầu" (nhắc nhở con người luôn phải nhớ gốc tích). Vườn cây và cả ngôi nhà có phòng thử nghiệm của gia đình Dũng được ông bà cho cũng bị thu hồi để lấy đất mở đường.

Người trực tiếp coi sóc đền là ông Lê Mạnh Hùng. Mà còn là tình ái mãnh liệt đối với truyền thống gia đình.

Trông giống một dân cày hơn là một chàng trai Hà thành. Năm nào cũng gọt từ 700 đến 1.

Thời cuộc có những biến thiên. Xây dựng đền và dân gian đã lấy tên bà đặt cho tên đền. Cháu nội nghệ nhân Hai Ninh có nước da đen cháy. Mười bốn tuổi. Trong một lần như thế. Trong khi đó. Rộng chừng 6 m2. Khôn thiêng như hàng trăm năm nay vẫn thế. Nghề làm hoa. Khi về làm dâu nhà họ Lê tôi mới hiểu thêm. Cách khác. Công tác bên Viện dược chất. Thuê đất làm hoa. Ai lại đi làm.

Chẳng còn dấu tích nào của một làng hoa ngàn tuổi. Trà theo nếp cũ. Tôi không khỏi ngạc nhiên khi biết ngôi đền vẫn được chăm nom bởi con cháu. Ngoài giờ làm vườn ở công ty. Ông Hai Ninh bảo: "Giờ đất ít. Trai Hà Nội. Như con người trọng cốt cách hơn vẻ bề ngoài. Giờ. Chìa khóa" ngôi đền từ tiên sư. Ngày nghỉ. Bao năm nặng nhọc. Với hoa là gia đình nghệ nhân Nguyễn Ninh.

Khổ sở cũng chỉ vì bổn phận với dòng tộc và cao hơn nữa là giá trị văn hóa của cả cộng đồng. Giờ làm kỹ sư tại Công ty Công viên Cây xanh Hà Nội". Cặp vợ chồng già bao năm xoay xở trong cái "bao diêm" ấy. Chỉ riêng trên tầng ba của căn nhà. Mấy hộ gia đình sống cạnh đền. Ông bà Hai Ninh vẫn bền chí nghề cũ. Cụ Lê Văn Thực. Vào hậu cung của ngôi đền. Là hậu duệ của bà Lê Thị Kiệu. Đền vốn có tên là Thiên Tiên điện.

Dân cày? Nhưng Dũng không nghĩ thế. Dẫu rất chật chội. Cây giống. Thỉnh thoảng vẻ ngoài mặt lộn xộn kia làm ta mất đi cơ hội khám phá những nét đẹp ẩn giấu bên trong. Người ta không thể nào vô tâm khi dành cả năm chăm chút những cây có thế "mẫu tử".

Chỉ có thể trồng những loại cây cao cấp. Nhưng ông bà vẫn dành một diện tích đáng kể để trồng hoa.

Nhất là dịp Tết. Bà Lê Thị Kiệu đã đứng đầu việc mở mang. Rất nhiều bạn bè thấy. Nhiều địa phương phát triển nghề hoa. Đấy chính là những giá trị linh tính. Gần 80 tuổi.

Nhưng không gian vẫn phủ kín mầu xanh của cây và hoa. Vì khách vào tự do khó cầu mong được. Mùa nước cạn. Tôi chợt nhận ra. Rồi cái đẹp sẽ thắng lợi. Rể của nhà này đều phải học cách ăn.

000 củ". Trong cái riêng của gia đình lại có cái chung của cộng đồng như thế.

Không có điều kiện để làm mướn việc đòi hỏi sự tường tận này. Gia đình gặp khó khăn vì phải mất nhiều năm mới làm ra được một chậu cây đẹp mà mãi không gặp khách. Một trong số ấy là đền Bà Kiệu. Đập vỡ ra thành các viên đất. Chăm cây. Cuộc sống vẫn đang có nhiều biến động. Ông và các con "vật" bùn Hồ Tây lên phơi khô.

Bà Hai Ninh đã gánh hoa đi bán ở chợ Đồng Xuân. Hồi Dũng thi Đại học Nông nghiệp.

Vừa để bán. Ta có cơ hội khám phá nhiều điều thích thú. Cách nói. Khi đô thị mở đường dạo ven Hồ Tây. Không tơ hào một mét vuông không gian thờ tự của ngôi đền. Mồng một hoặc những ngày lễ gia đình mới mở cửa.

Điều tốt đan xen. Thay đổi của Nghi Tàm có thể coi là hình ảnh đại diện cho một Hà Nội đang biến đổi. Ở Nghi Tàm. Cây hoa gắn bó với ông bà suốt cả đời người. Cây bình dân hơn. Ngắn lắm. Hậu cung của ngôi đền vẫn còn lưu giữ được nhiều cổ vật quý. Những giống hoa làm đẹp cho thị thành. Phía hậu cung gia đình ông Hùng quản lý. Diện tích đất hẹp. Con cháu họ Lê sống cạnh đền nay đã phát triển đến hơn 30 nhân khẩu.

Cách ở sao cho hiệp chốn oai nghiêm". Nghệ nhân Hai Ninh tâm tình. Gia đình khá giả. Con cháu họ Lê gánh vác săn sóc đền (bài ký trùng tu đền năm 1886 do Nguyễn Huy Kỷ soạn nói rõ điều này).

Căn nhà ông Hùng như chiếc bao diêm. Nhưng không. Ở đây. Bà Kiệu. Cả ông lẫn cháu vẫn chưa thôi nguôi ngoai tiếc nhớ. Nhưng tình yêu ấy vẫn được bảo lưu theo cách này.

Cũng bắt đầu nghĩ đến bàn giao cho con cháu. Năm 2005. Chúng nó sẽ thay tôi coi ngó đền. Làm hoa vất vả mà vui. Con trai tôi là nhà khoa học. Bán đảo Nghi Tàm như một cánh hoa rập rình trên sóng nước Hồ Tây. Ông tận tường trồng lan. Hai người nên vợ. Chỉ cách đường một quãng ngắn. Đời sau sẽ tiếp nối bổn phận. Lan và trà của nghệ nhân Hai Ninh thuộc hàng đắt nhất Hà Nội vì sự kỳ công như thế.

Ông mới dằn lòng xây nhà cho thuê. Ngành văn hóa sử dụng phần ngoài phục vụ khách tham quan. Mỗi dịp làm cây là một dịp nghệ nhân Hai Ninh lại răn dạy con cháu. Có người nghĩ gia đình ông Hùng "giữ" đền để tư lợi.

Còn là giá trị dòng họ. Bao nhiêu kinh nghiệm trồng cây của gia đình được kỹ sư trẻ Nguyễn Tiến Dũng dồn cả vào để ươm những mầm xanh. Sau này. Điều khiến người ta bất ngờ khi gặp nghệ nhân Hai Ninh là ông kiêu hãnh truyền thống trồng hoa cây cảnh của gia đình vẫn được giữ vững.

Ông bà Hai Ninh đều là người Nghi Tàm. Nhưng ngay bên hồ. Buồn cười. Vẻ đẹp ấy khiến Nghi Tàm trở thành "làng biệt thự" hấp dẫn nhất Hà Nội.

Thờ Mẫu Liễu Hạnh. Nên chồng từ bàn trắng tay. Phần đất của gia đình không thỏa mơ ước chăm hoa. Bà Hùng về làm dâu họ Lê nay đã nửa thế kỷ tâm tình: "Trước đây cứ nói đến thờ phụng là mọi người quan niệm mê tín nặng nề.