Phương Trinh nức danh không vì lý do nào khác ngoài tài khoe thân thể. Nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9, như người ta nói là không muốn một số ca sĩ diễn đạt ca khúc của ông. Tài cán có bấy nhiêu mà nay khoe xe tiền tỷ, mai khoe nhà triệu đô, như chiếc đầu tàu kéo theo làn sóng xâm nhập lãnh địa nghệ thuật của những mẫu hình kiểu "bà Tưng" - thứ thảm họa tiềm ẩn trong đời sống văn hóa nghệ thuật… Cái tôi cá nhân chủ nghĩa đang được miêu tả rõ ràng trong văn chương nghệ thuật và đời sống từng lớp hiện giờ, không có nhiều rào cản, như cái cách mà lớp văn sĩ 8X và trẻ hơn nữa đang biểu đạt trong truyện ngắn, tác phẩm điện ảnh - truyền hình.
Đó là một bài viết nhỏ về đời sống văn nghệ cách nay bốn - năm chục năm, ưng chuẩn câu chuyện giản dị biểu lộ trách nhiệm của người nghệ sĩ, tình ái nghệ thuật và thái độ làm nghề đúng đắn.
Nói tiếc là bởi câu chuyện ấy, dù không to tát nhưng xứng đáng được giới thiệu rộng rãi trong bối cảnh nghệ thuật thực thụ đang có sự chậm lại, đúng hơn là "kín tiếng", và thành thử, sức chống cự đã yếu đi phần nào dù đang bị phong bế bởi vô khối nhân tố phi nghệ thuật nhưng được coi là hiện thân của nghệ thuật.
Đó là sự biểu đạt cái tôi cá nhân nhưng cũng là bộc lộ nghĩa vụ của người làm nghệ thuật - bổn phận với mình và với xã hội - khi có người hát sai nhạc của ông hay đơn giản chỉ là không đủ tầm chuyển tải ý thức của tác phẩm.
Đó là những văn bản có ý nghĩa chiến lược về đường hướng phát triển văn hóa của Đảng mà ở đó, ba phương châm "Dân tộc, khoa học và đại chúng", năm quan điểm chỉ đạo xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, mặn mòi bản sắc dân tộc, đến nay, qua thời gian, về căn bản vẫn còn nguyên giá trị lý luận và thực tế.
Nhiều người mong ước một vai nhỏ trong phim truyền hình, tìm nhiều cách để có được một danh hiệu hoa khôi nào đó, bất kể là từ cuộc thi sắc thuộc dạng "ao làng", lấy đó làm điểm tựa cho "hành trang nghệ thuật" mà đích đến sặc mùi tiền nong và "đại gia".
Đã 70 năm trôi qua kể từ khi Đề cương văn hóa năm 1943 của Đảng, do Tổng Bí thư Trường Chinh soạn thảo, ra đời. Tuy thế, M. Chỉ vài năm trở lại đây, cái phổ biến trong dòng thời sự liên quan đến "khu vực giáp ranh nghệ thuật" là làn sóng cởi đồ, khoe thân của nhóm người thích nhân danh nghệ thuật, là sự ồn ào quá mức từ một số tác giả - tác phẩm - nghệ sĩ như muốn lái nghệ thuật và tiêu khiển sang hướng "rẻ tiền hóa", dùng nó cho đích độc nhất là kiếm thật nhiều tiền và được nhiều người biết đến, bất chấp hậu quả xấu.
Sự cự ít mạnh mẽ là một phần duyên do khiến cho sự lấn chiếm của những yếu tố phi nghệ thuật đối với nghệ thuật ngày càng dữ dội hơn. Bài toán không dễ giải nếu mỗi người, dù là giỏi đến đâu, không xác định rõ quyền cá nhân và trách nhiệm tầng lớp.
Tiếc là, vì lý do khách quan mà chúng tôi chưa thể sớm giới thiệu bài viết của bà Phạm Hồng Thắm. Bakhtin - nhà nghiên cứu khoa học từng lớp dưới thời Liên Xô cũ, nức tiếng với những tác phẩm về mỹ học, triết học, thì "khi cá nhân chủ nghĩa dấn thân vào nghệ thuật thì nó vắng mặt trong đời sống, và ngược lại".
Bakhtin cũng viết: "Đời sống và nghệ thuật, không chỉ nên chịu bổn phận với nhau mà còn phải gánh chịu trách nhiệm về lỗi lầm. Ngọc Trinh được phong mỹ từ "nữ hoàng" nhờ giỏi khoe thân trong bộ đồ lót. Cũng có thể đặt câu hỏi rằng, tại sao những tác phẩm ra đời đã lâu, đã được công diễn rất nhiều lần mà nay vẫn còn sức hút lớn đến thế? Có phải là do những tác phẩm ấy đến đúng vào lúc người xem đã bội thực với những màn diễn nhạt, "cười là chính", xem xong là quên, bắt đầu thấy nhớ những tác phẩm có tính khái quát vấn đề từng lớp đặt ra, những vở diễn nghiêm trang mà vẫn hút? Câu chuyện của chính kịch chỉ là một phần nhỏ trong những điều đáng quan hoài của văn hóa nghệ thuật hiện giờ.
Điện ảnh thiếu đề tài lớn lao, sa đà trong những bi, hài, ma mãnh, tình - tiền ngay cả khi được sản xuất riêng cho dịp tết cổ truyền, cốt sao có doanh thu khá.
Mà là một công dân thì họ phải có nghĩa vụ từng lớp, và hẳn nhiên họ phải chịu nghĩa vụ trước những sản phẩm mà họ sinh ra gây tác động xấu cho xã hội.
Diễn đạt cái tôi trong nghệ thuật là chuyện thông thường, nhưng cái tôi bản thể được phóng thích, sự sáng tạo đa dạng phải đi liền với câu hỏi về nghĩa vụ xã hội, trách nhiệm nghệ thuật, như nhận xét của M. Cái lỗi lầm ở đây, lúc này, trước sự nhiễu nhương, phải chăng còn là sự hững hờ, ngộ nhận về giá trị chân - thiện - mỹ từ phía đối tượng thụ hưởng văn hóa nghệ thuật, là sự vào hùa, vô tình hay hữu ý cổ xúy cho thiên hướng "thương mại hóa" cùng những hành vi phản nghệ thuật, như đã thấy qua các diễn đàn trên mạng từng lớp gần đây? Tuần trước, ở Hà Nội diễn ra liên hoan tác phẩm của nhà viết kịch nức tiếng Lưu Quang Vũ.
Định hướng đúng cần có giải pháp đúng, cần có những người biết đề cao trách nhiệm thực hành phần việc được giao, cần có vai trò tương trợ tương xứng của truyền thông, và cần sự hưởng ứng đúng mực của cộng đồng.
Người làm nghệ thuật có lương tâm, đứng đắn, rõ bổn phận xã hội có vẻ như thường muốn cùng hàng với một phần của tiêu khiển - địa hạt đang càng ngày càng rõ sự nhiễu nhương. Nhà thơ phải biết, đời sống tầm thường, lạt lẽo là do lỗi của thơ của anh ta; mà con người của đời sống cũng phải biết, nghệ thuật vô trò trống là do lỗi ở chỗ anh ta thiếu đòi hỏi nghiêm khắc và thái độ nhận chân đối với các vấn đề của đời sống".
Đó là một sự kiện sân khấu có giá trị dẫn dắt, không chỉ đối với sự đón nhận của người xem mà còn đối với giới nghề trong việc làm nghề và trách nhiệm đối với nghệ thuật. Thành ra nói cho cùng, dù là nghệ thuật với những chân mây tự do của cái tôi bản ngã thì mỗi nghệ sĩ, hay chỉ là nhân danh nghệ sĩ, phải hiểu rằng trước hết mình là con người xã hội, mình là công dân của một nhà nước.
Hơn nửa thế kỷ qua, nền văn hóa, văn chương, nghệ thuật Việt Nam đã có bước phát triển, đạt được những thành tựu quan trọng, có đóng góp quan yếu đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước.
Từ liên hoan ấy và hiệu ứng từ nó, có thể bác bỏ ý kiến rằng khán giả nhạt hoét với sân khấu, chính kịch không còn đất sống. Tuy vậy, ít người trong nghề đối mặt trực diện với hệ lụy từ mặt trái của cái gọi là "nghệ thuật tiêu khiển" như nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9, một số giữ cho riêng mình thái độ lo ngại, tỏ ra không chấp, xa lánh hoặc hờ hững.
Nghiêm chỉnh cầu mong vấn đề, liệu có thể diễn dịch ý tứ của người viết một tí, rằng, lúc này, trong bối cảnh một phần (chỉ là một phần thôi) của nghệ thuật đã được "đưa ra chợ" (từ dùng của nhạc sĩ - thi sĩ Nguyễn Thụy Kha trong một lần giải đáp phỏng vấn báo chí về "hiện tượng" Đàm Vĩnh Hưng khi anh này có lời khó nghe với nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9), cái phần ấy đã không còn là nghệ thuật đúng nghĩa như ta vẫn hiểu và hằng mong muốn? Nghệ thuật và tiêu khiển giờ không còn chịu khó song hành nữa.
Giờ đây, trước tình hình mới, trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường, đẩy mạnh công nghiệp hóa, đương đại hóa, hội nhập quốc tế, ý kiến chiến lược về xây dựng và phát triển một nền văn hóa tiên tiến, đượm đà bản sắc dân tộc càng rõ ý nghĩa đúng đắn hơn bao giờ hết. Nhiều người lo ngại trước thực trạng của làng tiêu khiển hiện thời, không chỉ vì nơi ấy có quá nhiều người tự tín khoác áo nghệ thuật dù hầu như chơi giúp gì cho nghệ thuật, thậm chí còn ra tay phá, mà còn vì ở đó có quá nhiều sự ầm ĩ, xô bồ gây hại cho cộng đồng.
Cũng đã qua 15 năm kể từ khi Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiền tiến, đặm đà bản sắc dân tộc". Ngay cả khi họ là công dân toàn cầu cũng vậy.
Mới ít ngày trước, trong bài viết đăng trên một trang điện tử, một tác giả đã sử dụng hình ảnh chiếc kiềng ba chân (Chân - Thiện - Mỹ), giờ chỉ còn một.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét